Béla Bartók: The Orchestral Works (Final)


ในช่วงปี 1940-45 บาร์ตอกลี้ภัยสงครามไปยังอเมริกา ก่อนหน้านี้เขาต่อต้านนาซีอย่างเข้มข้นถึงกับไม่เล่นคอนเสิร์ตที่เยอรมัน การต่อต้านนี้ทำให้เขาไม่สามารถตีพิมพ์โน๊ตเพลงในเยอรมันได้ ในปี 1942 แนวรบในยุโรปยังคงไม่เปลี่ยนแปลง ปีเตอร์บุตรชายคนโตของบาร์ตอกได้เกณฑ์ทหารสังกัดกองทัพเรือสหรัฐฯ โดยประจำกรในคาบสมุทรแปซิฟิกในช่วงที่เหลือของสงคราม ภายหลังสงครามลูกชายของบาร์ตอกรอดชีวิตมาได้ และเข้าทำงานเป็นเจ้าหน้าที่รถไฟจนกระทั่งเกษียณอายุ

บาร์ตอกไม่เคยคิดว่าอเมริกาเป็นบ้าน และการเขียนเพลงในที่แห่งนี้ก็ดูเหมือนจะเป็นเรื่องที่แสนสาหัสไม่น้อย ในช่วงบั้นปลายชีวิตของบาร์ตอกอ่อนแอและล้มป่วยลงหลายครั้ง แต่อาการป่วยไข้ไม่ได้ทำให้พลังสร้างสรรค์ในตัวของเขาลดลงไม่

ช่วงบั้นปลายชีวิตของบาร์ตอกผลิตผลงานชิ้นเอกเอาไว้จำนวนหนึ่ง ช่วงเวลาดังกล่าวเขาได้คบหากับนักไวโอลินอย่าง Joseph Szigeti ยอดวาทยากรอย่าง Fritz Reiner (ทั้งสองคบหารู้จักกันตั้งแต่ไรเนอร์เป็นนักเรียนที่โรยัลอคาเดมี) ผลงานที่ได้รับความนิยมที่เขาประพันธ์ในช่วงนี้คือ Concerto for orchestra, Sonata for solo violin ซึ่งบรรเลงโดย Yehudi Menuhin ในรอบพรีเมียร์ และเปียโนคอนแชร์โต หมายเลขสาม

ในตอนจบของ Béla Bartók: The Orchestral Works ผมยังเหลือแผ่นซีดีในชุดนี้อีกสามแผ่นที่จะแนะนำให้ผู้อ่านได้รู้จัก แผ่นที่สามของเซ็ตนี้ เพลงแรกเป็น Violin Concerto No.1 Op.posth คอนแชร์โตบทนี้บาร์ตอกประพันธ์ในช่วงปี 1907-08 แต่กว่าจะได้รับการตีพิมพ์โน๊ตเพลงก็ล่วงมาถึงปี 1959 หลังที่เขาเสียชีวิตไปแล้ว เช่นเดียวกับรอบพรีเมียร์บรรเลงในวันที่ 30 พฤษภาคม 1958 ที่กรุงบาเซิล ประเทศสวิตเซอร์แลนด์

ไวโอลินคอนแชร์โตหมายเลขหนึ่งของบาร์ตอกออกจะแปลกกว่าคอนแชร์โตของคีตกวีท่านอื่น ซึ่งมักจะแบ่งเพลงออกเป็นสามมูฟเม้นต์มาตรฐาน ทว่าบาร์ตอกกลับเลือกใช้เพียงสองมูฟเม้นต์ แม้เขาวางแผนว่าจะเขียนถึงสามมูฟเม้นต์แต่สุดท้ายก็ไม่ได้แต่งมูฟเม้นต์สุดท้ายตามที่วางเอาไว้ บาร์ตอกเริ่มมูฟเม้นต์แรกโดยใช้ Adante เหมือนกับ Two Portraits op.5 ของเขา

ในมูฟเม้นต์แรก Adante sostenuto เป็นดังภาพเหมือนของ Stefi Geyer นักไวโอลินสมัครเล่นสาวที่บาร์ตอกตกหลงรัก ต้นฉบับเพลงมีสองก๊อปปี้ ก๊อปปี้แรกบาร์ตอกอุทิศให้กับ Othmar Shcoeck และต้นฉบับอีกอันซึ่งเขียนเสียงประสานของเพลงเขามอบให้ สเตฟี กีเยอร์ ความรักของคนทั้งสองไม่สมหวัง สเตฟีแต่งงานครั้งแรกกับนักกฏหมายชาวเวียนนา ทว่าเขาต้องเสียชีวิตด้วยโรคระบาดในช่วงสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง หลังจากนั้นเธอจึงแต่งงานครั้งที่สองกับคีตกวีชาวสวิตซ์ Walter Schulthess และย้ายไปอยู่ซูริค

สำหรับต้นฉบับเสียงประสานที่บาร์ตอกมอบให้ เธอเก็บมันในลิ้นชักและล็อคเอาไว้อย่างดีจนกระทั่งทั้งสองเสียชีวิตไปแล้ว ต้นฉบับจึงถูกค้นพบ เธอเขียนพินัยกรรมมอบต้นฉบับนี้ให้กับ Paul Sacher คอนดัคเตอร์ชาวสวิตเซอร์แลนด์

ในมูฟเม้นต์ที่สอง Allegro giocoso เป็นภาพเหมือนของบาร์ตอกที่แสดงให้เห็นภาพศิลปิน ผู้ซึ่งมีความอ่อนไหวทางความรู้สึก ไวโอลินคอนแชร์โต้บทนี้จึงมีลักษณะที่อบอุ่น ขณะเดียวกันก็เต็มไปด้วยรายละเอียดเล็กๆ ของดนตรีซึ่ึ่งเล่าเรื่องได้อย่างหลากหลาย ทั้งอ่อนโยน เข้มแข็ง เศร้า สุข และเต็มไปด้วยเรื่องราวภายในจิตใจ โดยเฉพาะความรักที่เอ่อล้น ทว่าไปไม่ถึง บาร์ตอกเป็นคนที่เอาจริงเอาจังกับดนตรี กระนั้นบทเพลงของเขายังคงความลื่นไหล แสดงให้เห็นถึงความสมบูรณ์แบบเมื่อเพลงบรรเลงจบลง วิธีการสื่อของบาร์ตอกได้กำหนดทุกสิ่งอย่างเอาไว้ นั่นเป็นวิธีที่เขาปฏิบัติเสมอมา

บทเพลงที่สองในในแผ่นที่สาม Violin concerto No.2 บาร์ตอกเขียนเพลงนี้ในช่วงปี 1937-38 เขาได้อุทิศบทเพลงนี้ให้กับเพื่อนรักนักไวโอลินของเขานาม Zoltán Székeley ซึ่งได้ร้องขอให้บาร์ตอกแต่งไวโอลินคอนแชร์โตให้เขา ช่วงเวลาที่บาร์ตอกแต่งเพลงนี้เป็นช่วงเวลาที่ชีวิตของเขายุ่งยาก เพราะเขากำลังมุ่งมั่นที่จะต่อต้านอำนาจเผด็จการฟาสซิสต์ ซึ่งนั่นทำให้บทเพลงดังกล่าวได้สอดแทรกบรรยากาศทางการเมืองห้วงเวลาดังกล่าวเอาไว้

ในเบื้องแรกบาร์ตอกได้เขียนเพลงเป็นมูฟเม้นต์เดียว โดยวางเป็น set of variations ทว่า Székeley ต้องการคอนแชร์โตในแบบมาตรฐาน คือมีสามมูฟเม้นต์ ซึ่งบาร์ตอกก็ยอมทำตามใจเพื่อนรัก แต่กระนั้นในมูฟเม้นต์ที่สองเขาก็ยังคงรูปแบบ variations เอาไว้มากที่สุด

ไวโอลินคอนแชร์โตหมายเลขสอง บาร์ตอกได้สอดใส่บทเพลงพื้นบ้านเอาไว้เป็นอย่างมาก ทำให้เป็นเพลงที่ท้าทายนักไวโอลินในด้านเทคนิคของเสียง รวมถึงจังหวะที่คอยจะเตือนสติผู้บรรเลง เพราะสลับไปด้วยท่อนความเร็ว-ช้า อยู่ตลอด ผู้เล่นไสโอลินจะพบกับความซับซ้อนของรูปแบบดนตรี ผ่านโครงสร้างที่แข็งแกร่ง ดังนั้นหากตั้งใจโฟกัสที่ตัวบท โดยลืมโมเมนตัม ดนตรีก็อาจจะไม่สามารถนำเสนองานของบาร์ตอกได้ครบถ้วน

ไวโอลินทั้งสองบทของบาร์ตอกจึงมีความน่าสนใจเสมอ เมื่อฟังกี่ครั้งกี่หนเราก็จะได้สิ่งใหม่ๆ เพิ่มขึ้นอย่างไม่ต้องปีนบันได

แผ่นซีดีแผ่นที่ 4 แผ่นนี้รวบรวมเอาไว้ห้าเพลง โดยเพลงทั้งหมดเป็นบทเพลงพื้นบ้านที่บาร์ตอกศึกษาและลงพื้นที่เพื่อเก็บข้อมูลอย่างละเอียด เพลงแรก Romaian Folk Dances แรกเริ่มบาร์ตอกเขียน suite สำหรับเปียโนสั้นๆเอาไว้ในปี 1915 ต่อมาขยายมาเป็นออร์เครสตราเวิร์คในปี 1917 ตอนที่เขียนเสร็จเพลงนี้ได้ชื่อว่า Romanian Flok Dances from Hungary แต่ต่อมาบาร์ตอกได้เปลี่ยนชื่อ เมื่ออาณาจักรทรานซิลวาเนียรวบเข้ากับโรมาเนีย

ในมูฟเม้นต์แรกบาร์ตอกได้เมโลดี้มาจาก Mezöszabad ในเมือง Maros-Torda ส่วนหนึ่งของทรานซิลเวอร์เนีย ในมูฟเม้นต์นี้เราจะได้ยินเสียงไวโอลินยิปซีสองคันเล่นล้อกัน มูฟเม้นต์ที่สอง เป็นเพลงเต้นรำของชาวโรมาเนียที่เรียกว่า Brâul มูฟเม้นต์ที่สาม Igriş ซึ่งมีโทนมืดหม่น เมโลดีสร้างมาจากยุโรปตะวันออกตอนกลาง นำเสนอด้วยเสียงขลุ่ย มูฟเม้นต์ที่สี่ มาจากเพลงเต้นรำของ Bucium เป็นเขตหนึ่งของ Torda-Aranyo ในโรมาเนียปัจจุบัน มูฟเม้นต์ที่ห้าเป็นเพลงเต้นรำเก่าแก่ของโรมาเนียมีความคล้ายคลึงกับเพลง Polka จาก Belényes อันมีพรมแดนคาบเกี่ยวระหว่าง ฮังการีกับโรมาเนีย มูฟเม้นต์ที่หก มาจากเพลงเต้นรำสองแบบที่มีความแตกต่างทางเมโลดี้ อันแรกมาจาก Belényes อันที่สองมาจาก Nyagra ซึ่งทั้งสองก็มาจากการดัดแปลงในเวอร์ชั่นเปียโนของบาร์ตอก

เพลงที่สอง Dance Suite เพลงนี้ของบาร์ตอกเป็นเหมือนตัวแทนของเขา เพลงเหล่านี้สามารถพบในงานของบาร์ตอกแทบทุกเพลง อย่างที่เรารู้กันว่าบาร์ตอกหลงใหลงานเพลงพื้นบ้าน ในเพลงนี้เขาจึงจัดเรียงชุดเพลงพื้นบ้านเข้าด้วยกันเป็นครั้งแรก ไม่ว่าจะเป็นเพลงฮังการี โรมาเนีย สโลวาเกีย หรือแม้แต่ชาวอาหรับ สิ่งนี้แสดงให้เห็นว่าบาร์ตอกยังซื่อสัตย์ต่อแนวความคิดของเขากับคนชนพื้นเมืองว่ายังคงมั่นคงเพียงไร

เพลงที่สาม Hungarian Pictures (บางแผ่นเรียกบทเพลงนี้ว่า Hungarian Sketches หรือ Magyar Képek) เป็นอีกเพลงที่ได้รับความนิยมสูง เพลงแรก Evening in Transylvania มีบุคลิกเหมือนกับเปียโนเวอร์ชั่น บาร์ตอกมีทักษะทางด้านออร์เครสตร้า เขาสร้างสีสันให้กับดนตรี ทำให้รำลึกถึงห้วงอดีตที่เต็มไปด้วยความสุขสมรื่นรมย์ สุขสงบ ขณะที่มูฟเม้นที่สอง Bear Dance มีลักษณะน่าตื่นเต้น เต็มตื้นด้วยอารมณ์ขัน ส่วนมูฟเม้นต์ที่สาม Melody มีลักษณะโศกเศร้า เขียนให้สำหรับเครื่องเป่าลมไม้ และเครื่องสาย ในเพลงนี้อาจจะกล่าวได้ว่ามันสามารถถ่ายทอดเป็นภาพเหมือนของชาวฮังการีได้อย่างจริงแท้ เพลงที่สี่ A Bit Tipsy เต็มไปด้วยไปด้วยอารมณ์ขันมากมาย ของคนเมา รวมถึงความสนุกสนาน และมูฟเม้นต์สุดท้าย Ürög Swineherd Dance เป็นเพลงพื้นบ้านที่ชาญฉลาด เต็มไปด้วยความรุ่มรวยของเสียงและรายละเอียด เป็นการจบดนตรีพื้นบ้านเซ็ตนี้ได้อย่างหมดจด

สองเพลงที่เหลือของอัลบัมคือ Two Pictures และ Romanian Dance สำหรับ Two Pictures เป็นงานในยุคแรกของบาร์ตอก ช่วงนั้นบาร์ตอกยังคลุกคลีอยู่กับเดอบูซี จึงได้รับอิทธิพลจากเดอบูซีมาไม่น้อย เพลงนี้เป็นเพลงที่ประสบความสำเร็จอีกเพลงของเขาในเวลาที่มีชีวิตอยู่ ภาพแรกของเพลง เขาตั้งชื่อว่า In Full Bloom ดนตรีมีลักษณะในแบบอิมเพรสชันนิสม์ (Impressionism) อย่างเต็มเปี่ยม การระบายสีสันของเพลงจึงมีความมัวหม่นทว่าสวยงาม ส่วนภาพที่สอง The Village Dance เป็นการฉายภาพที่แตกต่างระหว่างภาพแรกเป็นอย่างมาก กล่าวคือภาพที่สองบาร์ตอกใช้เสียงที่อึกทึก ดัง และสอดใส่แรงบันดาลใจของเพลงพื้นบ้านอย่างเต็มเปี่ยมหัวใจ แล้วสำหรับงานเพลง Romanian Dance เพลงสุดท้ายของแผ่นซีดี คือผลงานที่บ่งบอกตัวตนของบาร์ตอกมากที่สุดอีกเพลงหนึ่ง

ซีดีแผ่นที่ห้าซึ่งเป็นแผ่นสุดท้าย ได้คัดเลือกเอาเพลง Concerto for Orchestra มานำเสนอ บางคนบอกว่ามันเป็นผลงานที่ดีที่สุดของบาร์ตอก เขาเขียนงานชิ้นนี้ระหว่าง 15 สิงหาคม จนถึง 8 ตุลาคม ปี 1943 แสดงรอบพรีเมียร์ในวันที่ 1 ธันวาคม 1944 บรรเลงโดยวงบอสตัน ซิมโฟนี ออร์เครสตรา ควบคุมวงโดย Serge Koussevitzky การที่เขาตั้งชื่อว่า Concerto for Orchestra บาร์ตอกให้เหตุผลว่าผลงานชิ้นนี้เป็นมากกว่าซิมโฟนี เพราะเครื่องดนตรีในแต่ละกลุ่มนั้นต่างปฏิบัติหน้าที่เป็นโซโล อย่างไรก็ดีบาร์ตอกกลับมาแก้ไขงานชิ้นนี้ใหม่ในเดือนกุมภาพันธ์ 1945 แก้ไขมูฟเม้นต์สุดท้ายมากที่สุด โดยเขียนให้ยาวขึ้น ปัจจุบันก็ยังตีพิมพ์ผลงานเพลงนี้ทั้งสองแบบ

บทเพลงนี้บาร์ตอกแสดงให้เห็นถึงพัฒนาการทางดนตรีของเขาได้มาถึงสุดขอบของความสูงสุด เท่าที่ศักยภาพของเขาจะบรรดาลออกมาได้ บทเพลงนี้เป็นการผสมผสานดนตรีทางฝั่งตะวันตกอย่างอเมริกาและยุโรปตะวันออก อันมีรากฐานของเพลงพื้นบ้านเข้าด้วยกัน Concerto for Orchestra บทนี้จึงเป็นเหมือนรอยสลักที่บาร์ตอกได้จารึกถ้อยเพลงให้กับโลก และมันยิ่งใหญ่เคียงบ่าเคียงไหล่คีตกวียิ่งใหญ่ท่านอื่นเลยทีเดียว

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s